Zarys historii Szkoły Polskiej w Pekinie

Szkoła Polska im. Michała Boyma w Pekinie – szkoła z tradycją i pasją

 

Szkoła Polska im. Michała Boyma przy Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej w Pekinie funkcjonuje oficjalnie od 1974 roku, choć pierwsze zapiski w archiwalnej księdze uczniów obejmują rok szkolny 1967/68, gdy zapisano do szkoły 35 uczniów[1]. Początkowo była to szkoła, do której uczęszczały dzieci polskich dyplomatów realizujące obowiązek szkolny przy Ambasadach ZSRR i Pakistanu w Chińskiej Republice Ludowej. Niektóre dzieci uczęszczały na zajęcia do szkół chińskich. Wraz z transformacją ustrojową w 1989 roku w Polsce, a także zmianami w ChRL spowodowanymi polityką reform i otwarcia Deng Xiaopinga, w Pekinie powstały dość liczne szkoły międzynarodowe, np. kanadyjskie, brytyjskie, francuskie, w których obecnie większość uczniów  Szkoły Polskiej (dalej: SP) realizuje obowiązek szkolny. Szkoła ma także zasługi w podtrzymywaniu edukacji polskiej w innych regionach Azji, w Mongolii, Korei Północnej i na Tajwanie. Dzieci z tych krajów realizowały lekcje w sposób korespondencyjny, a efekty ich pracy były oceniane przez nauczycieli szkoły w Pekinie.

W roku 1992 odbył się pierwszy egzamin dojrzałości w Szkole Polskiej w Pekinie. Czworo uczniów podeszło do egzaminu z języka polskiego i historii. Wszyscy zdali pomyślnie maturę i otrzymali wysokie wyniki.

We wszystkich latach działania SP w Pekinie (a dawniej Szkolnego Punktu Konsultacyjnego: SPK do 31.08.2019 roku) na szczególną uwagę zasługuje angażowanie uczniów do udziału w imprezach artystycznych świątecznych i okolicznościowych. Z zachowanych protokołów wynika, że odbywały się Jasełka, Dzień Dziecka, Dzień Matki, Dzień Kobiet, Andrzejki, a także w początkach istnienia szkoły spotkania młodzieży socjalistycznej. Organizowane były konkursy recytatorskie i plastyczne, a także sportowe, jak turniej tenisa stołowego. Uczniowie odbywali wycieczki do pekińskiego ZOO, a także prowadzili korespondencję z kapitanem statku firmy Chipolbrok „Adam Asnyk”.

Obecnie w doroczną tradycję SP wpisane są Jasełka Bożonarodzeniowe, odbyły się one wielokrotnie, ale dwa razy z udziałem Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”, który gościnnie przebywał w Pekinie. Scenariusze jasełkowe to teksty autorskie, pisane przez nauczycieli naszej szkoły, dlatego są dostoswane do kolorytu lokalnego i od wielu lat zachwycają polonijną publiczność uniwersalnym i aktualnym przesłaniem. Nieodzownym elementem kształcenia w SP w Pekinie jest podtrzymywanie tożsamości narodowej i krzewienie patriotyzmu. Jednym z ważnych projektów, w których uczestniczyła nasza szkoła był program „Niepodległa”. W roku szkolnym 2018/2019 uczniowie przygotowali piękny album z pracami konkursowymi poświęconymi tematyce niepodległościowej. Został on wydany i rozpowszechniony wśród Polonii w Chinach. W ramach projektu powstała też niepodległościowa etiuda filmowa z udziałem uczniów, rodziców i pracowników Ambasady. Szczególną inicjatywą, w którym uczniowie i nauczyciele SP w Pekinie uczestniczą rokrocznie jest Czytanie Narodowe. Nasi uczniowie wystąpili jako recytatorzy w lekturze Przedwiośnia (2018), Nowel polskich. Katarynki (2019),  Balladyny (2020), Moralności Pani Dulskiej (2021) Ballad i romansów (2022).

Nauczyciele SP w Pekinie zawsze z troską podchodzą do swoich wychowanków, dlatego z okazji Dnia Rodziny (Dnia Dziecka i towarzyszących okolicznych świąt Dnia Matki i Ojca) wraz z rodzicami przygotowują dla uczniów i społeczności polonijnej czerwcowe spektakle. Przedstawienia zostały wyreżyserowane przez Izabellę Zajączkowską, małżonkę Ambasadora RP w Pekinie oraz animatorkę społeczności szkolnej i polonijnej. Pierwszym przedstawieniem była „Pchła Szachrajka” (czerwiec 2019), drugim spektakl „Zemsta” (czerwiec 2022), który trafił w wersji profesjonalnego nagrania do wszystkich polonistyk w Chinach. Link z nagraniem całego spektaklu został również przesłany do ORPEG.

Szkoła Polska w Pekinie utrzymuje kontakty z polonistyką Pekińskiego Uniwersytetu Języków Obcych (PUJO), studenci tej uczelni (polonistyka od 1954 roku) są w ostatnich latach zapraszani do udział w naszych projektach i chętnie podejmują współpracę z uczniami, np. podczas projektu Niepodległa 2018 czy Czytanie Narodowe. Ponadto SP dwukrotnie gościła licealistów krakowskiego XX Liceum  Ogólnokształcącego im. L. Staffa. Uczniowie i nauczyciele przebywający na obozach dydaktycznych w Pekinie odwiedzili naszą szkołę (wrzesień 2016, kwiecień 2018), a jeden z nauczycieli, pan Zbigniew Semik, historyk UJ i doktorant UP w Krakowie, wygłosił wykład na temat dróg Polski do niepodległości, upamiętniając tym samym obchody 100.  rocznicy odzyskania przez naszą Ojczyznę niepodległości.

Szkoła Polska w Pekinie jest miejscem szczególnym. Obok dzieci polskich dyplomatów  naukę w niej pobierają także dzieci z rodzin mieszanych polsko-chińskich, a nawet Chińczycy mający uprzednio kontakt z Polską i polskim systemem kształcenia. W szkole uczą się zarówno dzieci dwu/trójjęzyczne, jak i te dla których język polski jest językiem drugim, odziedziczonym lub językiem nierodzimym.  Czasem są to dzieci w pełni dwujęzyczne, a czasem ze względu na kontekst wychowania i codzienną naukę w szkole chińskiej, język polski staje się ich drugim językiem, a nawet obcym. W tej sytuacji pojawiają się problemy z wolniejszym przyswajaniem języka i literatury w porównaniu do rówieśników z językiem polskim jako ojczystym. Takim dzieciom nasza szkoła stwarza odpowiednie warunki do jak najlepszego opanowania języka, wiedzy o Polsce i kulturze.

Obecnie w roku 2023 szkołę współtworzą uczniowie z różnych środowisk językowych, dzieci dyplomatów, dla których język polski w głównej mierze jest językiem ojczystym, dzieci z rodzin mieszanych polsko-chińskich, dla których język polski jest językiem odziedziczonym i dzieci, dla których język polski jest językiem obcym. Szkoła dzięki wykwalifikowanej kadrze z zakresu glottodydaktyki polonistycznej może sprostać wyzwaniom w kształceniu języka polskiego jako rodzimego i nierodzimego. O zaletach dwujęzyczności opowiadał m.in. dr Andrzej Ruszer, dyrektor szkoły, w jednym z nagrań dla TV Polonia podczas obchodów Polonijnego Dnia Dwujęzyczności w październiku 2022 roku. Dyrektor szkoły jest także autorem licznych publikacji z zakresu glottodydaktyki polonistycznej w Chinach, autorem podręcznika „Oswoić tekst” do nauczania języka polskiego w odmianie pisanej jako nierodzimego na poziomach B2 i C1, uczestnikiem wielu konferencji naukowych poświęconych nauczaniu polszczyzny w świecie, członkiem Towarzystwa Miłośników Języka i Międzynarodowego Stowarzyszenia Studiów Polonistycznych, uczestnikiem konferencji Spotkania Polonistyk Trzech Krajów: Chiny, Korea, Japonia.

Szkoła funkcjonuje bardzo rytmicznie, nabory nie są duże, a liczba uczniów w ostatnich pięciu latach jest raczej stała, oscyluje między 24 a 26. W latach 2010-2014, kiedy istniało jeszcze liceum w Szkole Polskiej w Pekinie, liczba uczniów sięgała 35. Obecnie uczniowie uczą się w trzech grupach międzyklasowych. Pierwsza z nich obejmuje edukację wczesnoszkolną, czyli klasy 1-3, druga – klasy 4 i 5, zaś trzecia to grupa łącząca klasy 6, 7 i 8 szkoły podstawowej.

Dzięki wdrożeniu programu „Aktywna tablica” SP w Pekinie ma dwie sale lekcyjne wyposażone w projektory i jedną tablicę interaktywną. Szkoła mieści się na terenie Ambasady w tzw. Domu Społecznym, na parterze z widokiem na basen i plac zabaw. Szkoła ma dostęp do sali kinowej Ambasady, gdzie odbywają się większe uroczystości szkolne i imprezy okolicznościowe. Początek i zakończenie roku szkolnego odbywają się w sali Domu Społecznego Ambasady.

Godnym odnotowania wydarzeniem, które odbyło się 30 listopada 2019 roku jest Jubileusz 45. rocznicy utworzenia szkoły. Uroczystość miała charakter oficjalny i odbyła się w obecności Jego Ekscelencji Wojciecha Zajączkowskiego, Ambasadora RP w Pekinie. W sali kinowej Ambasady zaprezentowano filmy, którym towarzyszyła atmosfera zadumy, refleksji oraz emocje wzruszenia i powagi. Kierownik szkoły zaprezentował film – etiudę niepodległościową jako premierę projektu MEN „Niepodległa”, nad którym pracowali uczniowie, nauczyciele i rodzice w czerwcu 2019 roku. Montażem i techniczną oprawą filmu zajęła się ówczesna nauczycielka pani Justyna Pielucha. Film będący swoistą lekcją patriotyzmu, pięknie dobranych wierszy polskich i podkładów muzycznych, z ogromnym ładunkiem emocjonalnym i patriotycznym, bardzo mocno poruszył gości. W dalszej kolejności zostały zaprezentowane, równie wzruszające, filmy sentymentalne – nagrania nadesłane przez byłe nauczycielki pracujące w Pekinie. Z jasnym i pięknym przesłaniem Panie kierowały swoje życzenia i gratulacje uczniom, nauczycielom i rodzicom. W podobnej roli wystąpili absolwenci, którzy nagrali krótkie filmiki adresowane do obecnych uczniów, nauczycieli i rodziców, dziękując w nich za naukę polskości, języka, historii i kultury, za poświęcenie i motywowanie do uczenia się języka polskiego poza granicami Ojczyzny.

SP w Pekinie współpracowała z „Latającą Poradnią” we wrześniu i październiku 2020 roku. Ta inicjatywa, zresztą niezwykle cenna, pozwoliła rodzicom i nauczycielom pogłębić wiedzę o uczniach i wychowankach, ich potrzebach i specyfice pracy indywidualnej z uczniem, którego potrzeby edukacyjne są odmiennie od rówieśników.

Na mocy zarządzenia Ministra Edukacji i Nauki z 22 grudnia 2022 roku Szkole Polskiej zostało nadano imię Michała Boyma. Demokratyczne głosowanie społeczności szkolnej wyłoniło właśnie tego patrona spośród trzech kandydatów. Ten jezuicki misjonarz, podróżnik i badacz zasłynął m.in. z pierwszych opisów egzotycznych roślin w Chinach, przygotował zdobiony licznymi ilustracjami atlas, Flora Sinensis, a także opisał medycynę chińską, w tym akupunkturę. Jego działalność na terenie Chin wiązała się także z dyplomacją, był on lojalnym  przyjacielem i ostatnim ambasadorem dworu Mingów do Watykanu. Jako siedemnastowieczny podróżnik, badacz i odkrywca zbudował pierwszy tak trwały most między dwiema kulturami Zachodu i Wschodu, w tym Polski i Chin. Swoje życie zakończył w czasie kolejnej wędrówki do Chin, w 1659 roku w prowincji Guangxi. Jego dzieje zostały opisane m.in. przez wybitnego sinologa urodzonego w Harbinie, prof. Edwarda Kajdańskiego (np. Michał Boym. Ostatni wysłannik dynastii Ming, wyd. Polonia, Warszawa 1988; Michał Boym – Ambasador Państwa Środka, wyd. Książka i Wiedza, 1999, Michała Boyma opisanie świata, wyd. Oficyna Wydawnicza Volumen, 2009).

Szkoła Polska w Pekinie, jako pierwsza na świecie szkoła poza granicami kraju, doświadczyła na początku 2020 roku negatywnych skutków epidemii SARS-CoV-2. Szkoła błyskawicznie wdrożyła nauczanie online, a w najtrudniejszych momentach mogła liczyć na wsparcie ambasady i rodziców. Przez cały okres aż do grudnia 2022 roku nauczyciele wspierali uczniów, starając się podołać trudom nauczania zdalnego, hybrydowego i stacjonarnego.

Szkoła od zawsze, a w ostatnich trudnych latach – szczególnie, może liczyć na wsparcie Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Pekinie. Wraz z Konsulem Jakubem Wysockim podejmowane są liczne inicjatywy szerzące ducha polskości i kultywujące pamięć o Ojczyźnie  w kręgach polonijnych Chin, należą do nich programy świąteczno-noworoczne, warsztaty wielkanocne i bożenarodzeniowe, Czytanie Narodowe, pikniki rodzinne i rozdawanie prezentów na zakończenie roku szkolnego.

Efektywna i harmonijna współpraca z Radą Rodziców jest podstawą działalność naszej szkoły. Trudno sobie wyobrazić pracę w tak genetycznie kulturowo odległym kraju bez wsparcia ze strony rodziców. Rada wspiera SP w wielu obszarach, zwłaszcza w organizacji pracy szkoły i jej rytmicznej działalności, w przygotowaniu imprez okolicznościowych, jubileuszach, zakupach materiałów dydaktycznych, inwentaryzacjach itd.

Poniżej w tabelach przedstawiam dane statystyczne związane z działalnością Szkoły Polskiej, a wcześniej Szkolnego Punktu Konsultacyjnego. O sukcesie naszej szkoły świadczy wytężona praca wielu osób, które mimo wielu innych obowiązków, poświęciły temu miejscu swój czas, marzenia oraz pasje i które z otwartym sercem, z oddaniem i zaangażowaniem prowadzą edukację na Dalekim Wschodzie. Dziś trudno sobie wyobrazić, że Pekin nie posiada takiej ostoi polskości, jaką jest Szkoła Polska im. Michała Boyma. Miejsce to wpisało się na stałe w koloryt lokalny Polonii, która zdecydowanie różni się od środowisk polonijnych innych krajów.

Jako obecny dyrektor SP w Pekinie chciałabym podziękować Pani kierownik Marii Michalak za wspaniałe inspiracje i podtrzymywanie mojej motywacji do pracy w latach 2010 – 2015 i 2017 – 2023, a także wszystkim kierownikom i nauczycielom obecnym w naszej szkole na przestrzeni 49 lat za zaangażowanie, troskę i wkład w szerzenie polskości w Chinach. Bez Państwa zaangażowania edukacja na Dalekim Wschodzie nigdy nie powiodłaby się i nie osiągnęłaby tak wspaniałych i wymiernych rezultatów.

 

 

lp.	rok szkolny	liczba
1.	2022/2023	24 + 2 (od lutego)
2.	2021/2022	26
3.	2020/2021	25
4.	2019/2020	26
5.	2018/2019	20
6.	2017/2018	29
7.	2016/2017	26
8.	2015/2016	27
9.	2014/2015	22
10.	2013/2014	35

 

Tabela 1: liczba uczniów SPK i SP w Pekinie w ostatnich dziesięciu latach

 

lp.	cezury czasowe zarządzania SPK/SP	kierownik/dyrektor
1.	2018 (marzec) – do teraz	dr Andrzej Ruszer
2.	2010 – 2018 (marzec)	mgr Maria Michalak
3.	2007 – 2010	mgr Anna Warecka – Markowicz
4.	2005 – 2007	mgr Halina Siodła
5.	2000 – 2005	mgr Agnieszka Jasińska
6.	1998 – 2000	dr Artur Stęplewski
7.	1996 – 1998	prof. dr hab. Marcin Wodziński
8.	1995 – 1996	mgr Lucyna Wawrzyńczak
9.	1993 – 1995	mgr Bożena Zaorska
10.	1992 – 1993	mgr Zofia Barbacka
11.	1991 – 1992	mgr Hanna Skowrońska
12.	1988 – 1991	mgr Alicja Zapaśnik

Tabela 2: kierownicy i dyrektorzy SPK i SP w Pekinie w ostatnich dwudziestu pięciu latach

 

 

lp.	cezury czasowe zatrudnienia SPK/SP	nauczyciel
1.	2010 – 2015, 2017 do teraz	dr Andrzej Ruszer: język polski i wiedza o Polsce;
2.	2021 do teraz	mgr Agata Ambroży, edukacja wczesnoszkolna i biblioteka
3.	2019 – 2021	mgr Maciej Mielnik, edukacja wczesnoszkolna i biblioteka
4.	2018 – 2019	mgr Justyna Pielucha, edukacja wczesnoszkolna i biblioteka
5.	2018  (od marca do końca sierpnia)	mgr Justyna Kusak, edukacja wczesnoszkolna i biblioteka
6.	2017 – 2018	mgr Sabina Strózik, język polski i wiedza o Polsce;
7.	2008 – 2018 (do marca)	mgr Maria Michalak, edukacja wczesnoszkolna
8.	2013 – 2017	mgr Ewa Denisiuk, wiedza o Polsce i biblioteka
9.	2015 – 2017	dr Ewa Rutkowska, język polski
10.	2005 – 2010	dr Jagna Malejka, język polski
11	2012 – 2013	Dominika Woźniak, wiedza o Polsce
12.	2009 – 2012	mgr Edyta Wyszyńska, wiedza o Polsce
13.	2000 – 2005	mgr Agnieszka Jasińska, język polski i biblioteka

Tabela 3: nauczyciele SPK i SP w Pekinie w ostatnich dwudziestu latach

 

opracowanie: Andrzej Ruszer

[1] Na rok szkolny 1967/68 datowane są archiwalne zapisy uczniów do Szkoły Podstawowej przy Ambasadzie PRL w Pekinie. W roku 1967 przyjęto 35 uczniów, a 1968 kolejnych 12. W zapiskach widnieją adresy rodziców uczniów, część znajduje się w Pekinie, część w  Ułan-Bator i Phenianie (dzisiejszym Pjongjangu). Warto podkreślić, że ORPEG, czyli dawniej Zespół Szkół dla Dzieci Obywateli Polskich Czasowo Przebywających za Granicą, został powołany w 1973 r. na mocy zarządzenia ówczesnego Ministra Oświaty i Wychowania. Oznacza to, że edukacja polonijna istniała w formie ustrukturyzowanej w Pekinie na kilka lat przed powstaniem Ośrodka.